What's the point?

Over vormtekenen in klas 4.

In de vierde klas leren de kinderen vormen te vlechten. De lijnen gaan wisselend onder-boven.
De vormen worden steeds ingewikkelder en je kunt deze op twee manieren presenteren.

Je kunt, samen met de kinderen een vorm analyseren. Welke lijnen zouden je kunnen helpen om tot de juiste vorm te komen? Kun je van punt naar punt werken? Welke punten zou je dan moeten zetten?

Je kunt ook punten aangeven en vanuit de beweging om die punten heen de vorm tot stand laten komen.

Voor beiden is iets te zeggen, ik zou ze afwisselen. Daarmee kom je ook tegemoet aan de verschillende typen kinderen.
Voor sommige kinderen is het fijn om in de ruimte te bewegen en zo de vorm in je lijf te voelen. Voor anderen is een analytische benadering fijner omdat ze dan makkelijker 'grip' krijgen op de vorm.

Deze vorm is afgelopen week gemaakt.
De kinderen kennen de vijfster. Ze weten precies waar de punten moeten komen.

We beginnen met een cirkel, zetten daarbuiten de punten van de vijfster en bespreken of het handig is om nog een hulplijn te hebben......een kleine cirkel in het midden lijkt handig. En dat doen we.

Gaandeweg het tekenen kun je altijd lijnen bijwerken en soms blijf je dat een beetje zien. Dat is niet erg....
Bij een vorm als deze moet het vlechten extra aandacht krijgen, maar zelf als er ergens een foutje zit, kun je nog blij zijn met het resultaat.

Dus met een cirkel, de punten van de vijfster daarbuiten en een kleinere cirkel in het midden komen we tot deze vorm:

CIRKELS.....klas 2 en klas 4. Dezelfde opdracht.

De oervormen oefen je in alle klassen. Een mooie cirkel tekenen is niet eenvoudig en goed kijken en vol vertrouwen tekenen kan niet genoeg geoefend worden.

Ik moet altijd denken aan het verhaal van de stenen in de glazen pot als ik deze opdracht doe. Dat verhaal vertel ik de kinderen om de opdracht duidelijk te maken.

Hoe een wijs man voor een klas leerlingen stond en een glazen pot liet zien. Hij schikte daar dikke stenen in en toen hij het hele glas had gevuld vroeg hij zijn leerlingen:' Is het glas nu vol?' Dat beaamden ze allemaal. Onder zijn tafel pakte hij een pot met kleine kiezels. Hij gooide die ook in de pot en de kiezels vulden de kleine ruimtes tussen de grote stenen. 'Is het glas dan nu vol?' Weer antwoordden de leerlingen met een volmondig 'JA'.  Toen nam hij een schaal zand en schudde ook die leeg boven het glas. Tussen alle stenen vulde het zand de overige kleine ruimtes.......Dit verhaal heb ik gebruikt toen ik deze les in klas 2 en klas 4 gaf. Het kan ook zonder. Van belang is wel dat ze van groot naar klein werken.
Het verhaal gaat nog verder, maar de clou vind ik niet het sterkste punt. Het wordt vaak gebruikt tijdens coachingstrajecten, google er maar eens op.....

De kinderen beginnen met een grote cirkel. Je zou ze een vierkant papier kunnen geven (dat deed ik in klas 2), omdat het dan eenvoudiger is een cirkel te maken.Als die cirkel helemaal af is (dus rond en rond en steeds maar weer) vertel je het verhaal van de glazen pot en laat je de cirkel vullen met grote cirkels. Je vertelt erbij dat elke cirkel net zo mooi rond moet worden als de buitencirkel en ze goed moeten kijken naar de verdeling.En.....ze mogen elkaar niet raken.
Dan begint je observatie. Het ene kind tekent lukraak cirkels, het andere kan maar niet loskomen van de rand en plakt in eerste instantie alle cirkels aan de kant. Een ander twijfelt........begint groot maar wordt al snel kleiner, bang dat er niet genoeg in de cirkel past.
De achtergrond mag gekleurd. Misschien zelfs wel met een mooie regenboogrand......
De beweging is belangrijk in deze opdracht. Door steeds die grote cirkel opnieuw te maken kun je een beetje sleutelen aan de vorm.

Uit klas 2:

Stevigheid en ook humor. Zie je die hele kleine cirkels aan de linker
kant? Ze moest er zelf om lachen. 'Dat is het zand juf!'

Een heerlijke opdracht voor kinderen die veel moeilijk vinden.

Hier zie je goed hoe de eerste lijn misschien niet helemaal goed was,
maar de vorm prachtig gecorrigeerd is. Volledig in de beweging.

Een nieuw kind in de klas. De beweging komt, ik zie het.

Dit noem ik beweegopdrachten. De cirkel wordt keer op keer overgetrokken. De kinderen blijven in de cirkelbeweging en daar genieten ze van. Ook in klas 4. Kijk maar. Omdat dit mijn eigen klas is, had ik meer tijd het proces te fotograferen, ze zijn die juf met haar toestel inmiddels ook wel een beetje gewend. In de andere klas moest ik het proces nog veel meer begeleiden.

Eerst de grootste cirkels.......

Ook hier zie je hoe de cirkel geperfectioneerd is.

Dit kind mag de ruimte nog best meer vullen......en dat klopt ook in zijn
dagelijkse aanwezigheid.

Een ander vult de ruimte geheel......

Vormtekenen vraagt om beweging. Beweging die tot stilstand komt. Het is oefening die kunst baart, dat zie je naar mijn idee prachtig. Klas 2 en klas 4......wat een groei.

Aanvullende ideeën.
- Je zou in de cirkels nieuwe cirkels kunnen laten tekenen. Er zijn kinderen die dan niet meer kunnen stoppen....
- Je zou de cirkels een volgende les kunnen laten inkleuren met waterverf of ecoline. (zulke opdrachten doe ik meestal niet klassikaal, maar aan een werktafel waar een aantal kinderen tegelijk aan het werk zijn.)
- Met ecoline gekleurd kun je de tekening van een laagje (sla)olie voorzien en er lantarens van maken.(Dan moet je geen vierkante vellen, maar originele tekenvellen voor gebruiken en slechts één of twee oude penselen gebruiken ;-))

Spiraal.

Steeds terugkerende vormteken-oefeningen zijn de oervormen.
We tekenen veel cirkels, vierkanten, driehoeken, spiralen, lemniscaten en vijfsterren (reken ik allemaal tot een oervorm, geen idee eigenlijk welke vormen daar precies toe behoren.....ik houd gewoon van dat woord: OER).

Vormtekenen is veel meer dan het tekenen van een vorm alleen. Vormen moet je voelen, vormen moet je zien, vormen moet je doen.
Vandaag hebben we een steeds terugkerende vorm getekend: de spiraal.

met dank aan Pinterest.

Weet je nog het spelletje van vroeger?' De boom die wordt hoe langer hoe dikker?'
Ik herinner me dat nog als een heerlijk spel dat ik op de kleuterschool deed. Kinderen in een lange sliert rondlopend op het plein, juf aan het begin. Juf loopt rond spiraalsgewijs naar binnen en langzaam verdicht de spiraal zich totdat de kinderen als een dikke stam in het midden staan. Dan zoekt juf haar weg naar buiten en langzaam komt de kluwen kinderen weer in beweging.........totdat de hele kring weer uitgewikkeld is en de laatste kinderen heel hard moeten rennen om de lange rij te blijven volgen. Een heerlijk spel vond ik dat. Het dicht in het midden tegen elkaar staan en het langzaam weer ontwikkelen tot een woest rennende kring.....Ik stond liever niet aan het einde, dat weet ik nog wel.

Wanneer je een spiraal tekent met kinderen moet je je goed bedenken dat een uitwikkelende spiraal iets anders teweegbrengt dan een inwikkelende spiraal. Inwikkelend werkt het verstillend, uitwikkelend werkt uitbundigheid in de hand......Beiden zijn goed op momenten.

Ik laat de kinderen graag een cirkel tekenen. Bladvullend.
Eerst maken we cirkels in de lucht, met de hele arm, dan vanuit de elleboog, dan kleiner vanuit de pols, dan alleen met een vinger. Groot, kleiner en allerkleinst en vanuit de cirkel ook de spiraal. Met de klok mee naar binnen en tegen de klok in naar buiten (of andersom) 'Hé juf, mijn cirkel gaat nu andersom......!'
'Nu alleen met de ogen juf!' Ja hoor, naar boven, links, beneden, rechts.......Alle kinderen voelen dan dat je ook spieren in het oog hebt. Een volkomen prettig gevoel is dat niet.
Pas dan doen we de cirkel op papier. Een 'beweegvorm' noem ik dat.
Keer op keer maak je de cirkel. Langzaam ontstaat de vorm zoals jij 'm hebben wilt.  (bij sommige kinderen plak ik het papier vast, dat werkt dan net makkelijker voor ze)

uit: Formenzeichnen (Verlag Freies Geistes-
leben)

Als de cirkel goed is komt de inwikkelende spiraal, vanuit die cirkelvorm. De krijtjes komen tot stilstand in het midden en dan wikkelen de kinderen hun spiraal uit. Doordat je de cirkel als begrenzing hebt, 'vliegen ze er niet uit'.

In de eerste klas zijn er kinderen die de lijnen heel dicht langs elkaar laten lopen. De activiteit van het inwikkelen is het belangrijkste. Nu, in klas 3 stel ik meer eisen. Er moet ruimte blijven om straks iets anders mee te doen ......ik wil er in gaan schrijven (heeft niets met vormtekenen te maken, maar waarom zou je een gemaakte tekening niet voor een taalopdracht kunnen gebruiken?)

Volkomen stil waren de kinderen aan het werk. Het vormteken-gedeelte is klaar, met de taalopdracht zijn ze bezig: 'een lente-woorden-slinger'. Hier een begin, morgen verder.

(Zien jullie de Madeliefjes?)

Op deze zonnige, winderige dag hebben we zowel in-wikkelende als uit-wikkelende spiralen getekend. Zonder ons hoofd te verliezen........Dat laten we dan in de pauze wel weer gebeuren, want wat waait het vandaag!